Historia

Historia Sądu Okręgowego w Łodzi 

W czasach rosyjskich w Łodzi funkcjonowali jedynie tzw. sędziowie pokoju, których biura mieściły się w wynajmowanych lokalach. Sąd Okręgowy znajdował się w gubernialnym Piotrkowie Trybunalskim. Sprawy karne były sądzone podczas dwu- lub czterodniowych sesji wyjazdowych piotrkowskiego sądu okręgowego, które odbywały się w Łodzi 10 – 12 razy w roku, najczęściej w sali posiedzeń magistratu.  Drobne sprawy cywilne rozpatrywały sądy pokoju. Ich liczba zwiększała się w miarę przyrostu ludności miasta. W 1875 roku utworzono dla Łodzi trzy sądy pokoju, w 1888 roku było ich pięć,  w 1913 roku – już 13, a rok później ustanowiono dla Łodzi 14 sąd pokoju. Sądy te mieściły się w wynajętych lokalach w prywatnych kamienicach. Instancją odwoławczą był zwoływany okresowo Zjazd Sędziów Pokoju okręgu łódzkiego, którego kancelaria mieściła się przy ul. Mikołajewskiej 35  (obecnie ul. Sienkiewicza).


Sąd Okręgowy w Łodzi został utworzony w ramach repolonizacji sądownictwa pod koniec I wojny światowej. Rozpoczął działalność na podstawie „Przepisów tymczasowych o urządzeniu sądownictwa w Królestwie Polskim”, uchwalonych przez Tymczasową Radę Stanu Królestwa Polskiego na posiedzeniu w dniu 18 lipca 1917 roku. Otwarcie sądów królewsko-polskich we wszystkich miastach, w których przewidziano ich utworzenie, odbyło się 1 września 1917 roku. W Łodzi prezesem Sądu Okręgowego został Kazimierz Rossman, a wiceprezesem – Adolf Kon.

Po odzyskaniu niepodległości funkcjonowanie Sadu Okręgowego normował dekret z 7 lutego 1919 roku, zgodnie z którym sądy pokoju, sądy okręgowe i apelacyjne, działające na terenie byłego Królestwa Polskiego zachowały dotychczasowe siedziby i okręgi. Kolejne zmiany wprowadziło „Prawo o ustroju sądów powszechnych” z 6 lutego 1928 roku. W ramach nowej organizacji sądownictwa utworzono sądy grodzkie, przewidziane w miejsce sądów pokoju.  Szóstego października 1928 roku w Łodzi odbyła się uroczystość otwarcia pierwszego w Polsce sądu grodzkiego, którego powstanie było dziełem prezesa łódzkiego okręgu sądowego Stefana Bełżyńskiego.

Zasięg Sądu Okręgowego w Łodzi obejmował tylko część województwa łódzkiego: powiaty łaski, łęczycki, łódzki oraz część brzezińskiego, a od 1943 roku także kutnowski. Sąd Okręgowy składał się z wydziałów: cywilnego, handlowego, dwóch karnych i karno-skarbowego. W jego skład wchodziły ponadto: Sąd Rozjemczy dla Zakładu Ubezpieczeń od Wypadków, Sąd Pracy oraz Urząd Prokuratorski.

Działalność Sądu Okręgowego ustała w 1939 roku, a reaktywowany został w 1945 roku.

Siedziba Sądu Okręgowego w Łodzi

Początkowo siedziba Sądu Okręgowego mieściła się przy ul. Pańskiej 115 (obecnie Żeromskiego) w budynku Państwowej Szkoły Włókienniczej. W niepodległej Polsce, gdy Łódź stała się stolicą dużego województwa, jednym z najbardziej prestiżowych dla miasta zadań stało się wzniesienie reprezentacyjnego gmachu sądowego. Zadanie to powierzono architektowi powiatu łódzkiego Józefowi Kabanowi (po 1945 r. noszącemu nazwisko Korski). W 1925 r. powstał projekt dużego zespołu gmachów mieszczących Sąd Okręgowy, Hipotekę i Sąd Grodzki, zajmującego teren przy Placu Henryka Dąbrowskiego i ul. Gabriela Narutowicza, w części miasta, która w latach międzywojennych zyskiwała nowe oblicze. Z racji konieczności poczynienia oszczędności i zmniejszenia kubatury zespołu J. Kaban w 1927 r. opracował nową wersję tego planu. Klasyczne formy architektury z wcześniejszego projektu poddane zostały w niej modernizacji. 

Ostatecznie w latach 1927-1932 wzniesiono główny budynek zespołu - gmach Sądu Okręgowego, przez lata łódzki Sąd Wojewódzki, dziś znów Sąd Okręgowy, stojący frontem do Placu Henryka Dąbrowskiego, na rogu ul. G. Narutowicza. Planowaną budowę drugiego bliźniaczego gmachu uniemożliwił kryzys gospodarczy, a potem wojna.


 

Wzniesiony gmach sądowy swoją poważną, choć oszczędną w środkach architekturą, wzbudził duże uznanie i okrzyknięty został jednym z najwybitniejszych dzieł architektury polskiej lat trzydziestych. Był to okres, kiedy popularnością cieszyły się właśnie tego rodzaju dostojne, a nawet monumentalne motywy.

Długą elewację frontową budynku regularnie dzieli rytm pilastrów o oryginalnych palmowych kapitelach, a górą zamyka horyzontalny pas fryzu - w części centralnej budowli wypełnia go relief ze sceną sądu Temidy, a na osiach bocznych motyw antycznych rózg liktorskich. Formy klasyczne przyjęły tutaj formę zmodernizowaną, daleką od dosłowności. We wnętrzach zaś odnaleźć możemy, zachowane jeszcze do dzisiaj, elementy wystroju nawiązującego do sztuki dekoracyjnej. Budynek ten jest jednym z najciekawszych przykładów w tzw. architekturze polskiej okresu międzywojennego, opartego o motywy klasyczne. Dostojnością i szlachetnością zastosowanych form do dzisiaj silnie oddziałuje na widza jednoznacznie kojarząc się z funkcją dla jakiej powstał - ze służbą prawu i sprawiedliwości.

Do planów budowy drugiego gmachu władze Sądu Okręgowego w Łodzi powróciły na początku XXI wieku. Projekt budynku wybrano w drodze konkursu, jego autorem jest zespół architektów z Krakowa. Uroczyste otwarcie nowego gmachu, w którym siedzibę mają Sądy Apelacyjny i Okręgowy, nastąpiło 19 listopda 2010 roku. Budynek mieści 22 sale rozpraw, w tym jedną "superbezpieczną" o powierchni 600 mkw., gdzie na ławie oskrżonych może zasiąść nawet 80 osób.

 

Budynek Sądów Apelacyjnego i Okręgowego w Łodzi

 


Żródła:

Kowalczyński Krzysztof R., Łódź przełomu wieków XIX/XX, Dom Wydawniczy „Księży Młyn”, Łódź 2008
Koliński Michał, Łódź między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918 – 1939, Wydawnictwo Piątek Trzynastego, Łódź 2007
Machut-Kowlaczyk Joanna, Początki łódzkiego sądownictwa w: Studia z dziejów państwa i prawa polskiego, tom XVII, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Oficyna Wydawnicza AFM, Kraków – Lublin – Łódź 2014
Stefański Krzysztof, Atlas architektury dawnej Łodzi do 1939, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 2003

Rejestr zmian dla: Historia